ეთნოგენეტ?კა » Ethnogenetic

    ეთნოგენეტ?კა



    ძალ?ან ხშ?რად გვსმენ?ა: ქართველ?, არაქართველ?, რუს?, უკრა?ნელ? და ა.შ. ეს ეთნ?კურ? კუთვნ?ლებაა ადამ?ან?ს. ამ?ს განსაზღვრა მრავალ? გზ?თ არ?ს შესაძლებელ?. მაგალ?თად: სხეულ?ს ფორმ?თ, თვალებ?ს ფერ?თ, სასაუბრო ენ?თ, ს?მღერ?თ, ტრად?ეც?ებ?თ, მაგრამ ეს არ არ?ს ?ს მტკ?ცებულება, რომლ?ს საფუძველზეც შეგვ?ძლ?ა ვ?მსჯელოთ ადამ?ან?ს ეთნ?კურ კუთვნლებაზე. წლებ?ს განმავლობაშ? ?სტორ?კოსებ?, ეთნოგრაფებ?, ენათმეცნ?ერებ?, ანთროპოლოგებ? მუშაობენ ამ საკ?თხებზე და აყალ?ბებენ თავ?ათ შეხედულებებს ეთნ?კურ? კუთვნ?ლებ?ს თაობაზე. მაგრამ ამ ყველაფერს მტკ?ცებულებ?თ ხას?ათ? მ?ეცა მას შემდეგ, რაც შესაძლებელ? გახდა ადამ?ან?ს გენ?ს ,,გაშ?ფრვა“.
    მოკლე ?სტორ?ა ადამ?ან?ს გენ?ს აღმოჩენასთან დაკავშ?რებ?თ ასეთ?ა:
    რა არ?ს დნმ?-დნმ დეზოქს?რ?ბონუკლე?ნ?ს მჟავას მოკლე სახელწოდებაა. ?ს ერთ-ერთ?ა ?მ ორ? ნუკლე?ნ?ს მჟავათაგან, რომელსაც შესწევს უნარ? უზრუნველყოს შენახვა და გადაცემა ?ნფორმაც??სა, რომელ?ც საჭ?როა თაობ?დან თაობაშ? ორგან?ზმ?ს ფუნქც?ონ?რებ?სათვ?ს. ძ?რ?თად? ფუნქც?ა დნმ-ს არ?ს ხანგრძლ?ვ? შენახვა რნმ-სა და ც?ლ?ს სტრუქტ?რუს შესახებ ?ნფორმაც??სა.
    დნმ-ს ქ?მ?ურ? თვალსაზრ?ს?თ პოლ?მერულ? მოლეკულაა, რომელ?ც შედგება ნუკლეოტ?დებ?საგან. ყოველ? ნუკლეოტ?დ? შედგება აზოტოვან? ფუძ?ს, დეზოქს?რ?ბოზასა და ფოსფატურ? ჯგუფ?საგან. დნმ-ს ჯაჭვშ? ნუკლეოტ?დებს შორ?ს კავშ?რ? დამყარებულ?ა დეზოქს?რ?ბოზასა და აზოტოვან ფუძეს შორ?ს წყალბადურ? ბმებ?ს გამოყენებ?თ. დნმ-ს მაკრომოლეკულა შედგება ორ? ჯაჭვ?საგან, რომელ?ც სპ?რალურადაა დახვეულ?. დნმ შედგება ოთხ? სახეობ?ს აზოტოვან? ფუძ?საგან (ადენ?ნ?, თ?მ?ნ?, ც?ტოზ?ნ?, გუან?ნ?), რომლებ?ც კომპ?ლენტარობ?ს პრ?ნც?პ?თ უკავშ?რდებ?ან ერთმანეთს და ქმნ?ან დნმ-ს ორმაგ სპ?რალურ ჯაჭვს.
    დნმ-ს სტრუქტურ?ს გაშ?ფვრა გახდა ერთ-ერთ? ძ?რ?თად? მ?ღწევა მე-20 საუკუნეშ?, რომელმაც ძ?რეულ? ცვლ?ლებებ? შე?ტანა ბ?ოლოგ??სა და მედ?ც?ნ?ს განვ?თარებაშ?.
    დნმ აღმოჩენ?ლ ?ქნა 1869 წელს ფრ?დრ?ხ მ?შერ?ს (Friedrich Miescher ) მ?ერ. მე–20 საუკუნ?ს ბ?ოლოგ?ურ აღმოჩენას შორ?ს ყველაზე მნ?შვნელოვან? 1953 წელს განხორც?ელდა, როცა ბრ?ტანელმა ფრენს?ს კრ?კმა და ამერ?კელმა ჯე?მზ უოტსონმა ერთობლ?ვად შე?მუშავეს დნმ–?ს ორმაგ? სპ?რალ?ს მსგავს? სტრუქტურა. დნმ–?ს ფორმ?ს დასადგენად მათ დნმ–?ს კრ?სტალებ?ს რენტგენ?ს სურათებ? გამო?ყენეს, რომლებ?ც მორ?ს უ?ლკ?ნსმა და როზალ?ნდ ფრანკლ?ნმა გადა?ღეს. დნმ ფორმ?თ დაგრეხ?ლ კ?ბეს ჰგავს. ამ ფორმას ორმაგ? სპ?რალ? ეწოდება. კ?ბ?ს საფეხურებ? ოთხ? სახ?ს ქ?მ?ურ “სამშენებლო ბლოკებს’’ შე?ცავს: ადენ?ნს, გუან?ნს, თ?მ?ნსა და ც?ტოზ?ნს. ანბან?ს ასოებ?ს მსგავსად, ეს ბლოკებ?ც შე?ძლება სხვადასხვაგვარად განლაგდეს და გენებ?ს სხვადასხვა ??ს?ტყვებ?’’ წარმოქმნას. ასე რომ, გენეტ?კურ ?ნსტრუქც?ებს ქ?მ?ურ? კოდ?ს სახე აქვს.

    ?ს, რომ დნმ სტრუქტურა გაშ?ფრულ?ყო და მ?ს? ფუნქც?ებ? და მნ?შვნელობა უკეთ შესწავლ?ლ?ყო, საჭ?რო გახდა ადამ?ან?ს უჯრედ?დან გამოყოფ?ლ? უმც?რეს? რაოდენობ?ს დნმ როგორმე გამრავლებულ?ყო (უფრო სწორად-გაორმაგებულ?ყო, გაოთხმაგებულ?ყო და ა.შ.). 1970 -?ან წლებშ? ნორვეგ?ელ მეცნ?ერს Kjell Kleppe, რომელ?ც ნობელ?ანტ?ს Har Gobind Khorana-?ს ლაბორ?ატორ?შ? მუშაობდა, მოუვ?და ?დეა რომ შესაძლებელ? ?ყო ერთჯაჭვ?ან? დნმ-ს ს?ნთეზ?. უბრალოდ ეს ?დეა, ?მ დრო?სათვ?ს საკმაოდ ნაადრევ? აღმოჩნდა და მას მხოლოდ 1983 წელს Kary Mullis-? მ?უბრუნდა და მან შეძლო ს?ნთეზ?ს გზ?თ ერთ?, თავდაპ?რველ? დნმ-ს გაორმაგება. მან ამ აღმოჩენ?სათვ?ს 10 წლ?ს შემდეგ, 1993 წელს ნობელ?ს პრემ?ა და?მსახურა. ამ მეთოდს ეწოდება პოლ?მერაზულ? ჯაჭვურ? რეაქც?ა ანუ მოკლედ პჯრ (PCR).
    ამ აღმოჩენამ საფუძველ? დაუდო და ხელ-ფეხ? გაუხსნა მედ?ც?ნ?ს მუშაკებსა და ბ?ოლოგებს, რომლებმაც მრავალ? პრობლემა გადაჭრეს ამ მეთოდ?ს დახმარებ?თ.
    ყველაზე მნ?შვენოლან?, ჩემ? აზრ?თ არ?ს აგრეთვე ?ს, რომ დნმ გარდა მედ?ც?ნ?ს მუშაკებ?სა, საკმაოდ წარმატებულად გამო?ყენეს ბ?ოლოგებმა, რომლებმაც ეს აღმოჩენა გამო?ყენეს ადამ?ან?ს ეთნ?კურ? წარმომავლობ?ს დასადგენად. აქედან გამომდ?ნარე, ბ?ოლოგ??ს ?მ დარგს, რომელ?ც ამ მ?მართულებ?თ კვლევებს აწარმოებს ეთნოგენეტ?კა უწოდეს.
    ეთნოგენეტ?კა-ეს არ?ს მეცნ?ერება, რომელ?ც საშუალებას გვაძლვეს ზედმ?წევნ?თ ზუსტად გან?საზღვროს ეთნოპოპულაც?ებ?ს წარმომავლობა და მათ? მ?გრაც?ა მთელ პლანეტაზე.
    ამ მ?მართულებ?თ მუშაობს მსოფლ?ოს თ?თქმ?ს ყველა წამყვან? ქვეყანა (?აპონ?ა, აშშ, გერმან?ა, რუსეთ?, ?ნგლ?ს?, საფრანგეთ? და ა. შ).
    საქართველოშ? ეს მ?მართულება დღემდე არ განვ?თრებულა და ვთვლ? რომ არ ?ქნება ?ნტერესმოკლებულ? საქართველოშ? არსებულ? სხვადასხვა ეთნ?კურ? ჯგუფებ?ს გენეტ?კურ? შესწავლა.
    სსრკ არსებობ?ს პრე?ოდშ?, ქ. მოსკოვშ? ლომონოსოვ?ს სახელობ?ს უნ?ვერს?ტეტშ?, აკადემ?კოს რ?ჩკოვ?ს თაოსნობ?თ ჩამოყალ?ბდა ეთნოგენეტ?კ?ს კათედრა. ეს ?ყო პ?რველ? სამეცნ?ერო ჯგუფ?, რომელმაც და?წყო მუშაობა ამ საკ?თხზე საბჭოთა ს?ვრცეშ?. თუმცაღა აქვე უნდა აღ?ნ?შნო ?ს ფაქტ?, რომ ?მ პერ?ოდშ? დნმ-ს დონეზე ეს კვლევებ? არ ტარდებოდა და ?ს?ნ? მხოლოდ ს?სხლ?ს ჯგუფ?ს, რეზუს ფაქტორ?სა და ს?სხლ?ს სხვადასხვა ფაქტორებ?ს გამოყენებ?თ ცდ?ლობდნენ ამ?ს დადგენას, მაგრამ ეს კვლევებ? საბოლოო პასუხს კ?თხვაზე ,,ვ?ს? გორ?სა ვართ?“ ვერ ცემდა.
    დღევანდელ? რეალობ?დან გამომდ?ნარე, სხვადასხვა მეცნ?ერ?ს შრომებშ? შე?ძლება მოვ?ძ?ოთ ?ნფორმაც?ა ქართულ? გენოტ?პ?ს შესახებ, თუმცაღა ეს ?ნფორმაც?ა ძალ?ან მწ?რ?ა, ვ?ნა?დან მხოლოდ ზოგადად არ?ს აღბულ? ეთნ?კურ? ქართველ?ს გენეტ?კურ? მასალა (სულ 69 ?ნდ?ვ?დ?). მოგეხსენებთ, რომ საქართველო მრავალფეროვან?ა მთ?სა და ბარ?ს მოსახლეობ?თ და თან არ უნდა დავ?ვ?წყოთ საქართველოს ?სტორ?ა.
    გენოფონდ?-ა? ამოსავალ? ტერმ?ნ?, რომელსაც საკმაოდ წარმატებ?თ ხმრობენ ჟურნალ?სტებ?, პოლ?ტ?კოსებ? და ოჯახ?ს დ?ასახლ?სებ?ც კ?. რა არ?ს გენოფონდ??
    გენოფონდ? ეს არ?ს პოპულაც?ურ? გენეტ?კ?დან აღებულ? ტერმ?ნ?, რომელ?ც აღწერს გენურ ვარ?აც?ებს პოპულაც??ს შ?გნ?თ. ჩვენ გვა?ნტერესებ არა მარტო საქართველოშ? გავრცელებულ? ქართულ? გენ?, არამედ ?ს თუ როგორ? ?ყო ქართველებ?ს მ?გრაც?ა შუა აზ?ასა და ევროპ?ს მ?მართულებ?თ. თუმცაღა ამ საკ?თხ?ს გადასაჭრელად საჭ?როა აგრეთვე ?სტორ?კოსებ?სა და ენათმეცნ?ერებ?ს შეხედულებებ?ს გაზ?არება.
    ეთნოგენეტ?კოსებ?ს ვალ?ა გან?საზღვროს პოპულაც??ს გენეტ?კურ? მარკერებ?. როგორ ?კვლევენ გენეტ?კურ მარკერებს?-გენეტ?კურ? მარკერებ?ს შესწავლა საკმაოდ შრომეტევად? საქმეა ანთროპოლოგ??საგან განსხვავებ?თ. თავდაპ?რველად საჭ?როა და?გეგმოს ექსპედ?ც?ა გონ?ვრულად. შესწავლ?ლ ?ქნას კონკრეტულ? პოპულაც?ა, რომლ?სთვ?საც აუც?ლებელ?ა შუახნ?ს ასაკ?ს ადამ?ანებ?ს გენ?ალოგ?ა კარგად ?ქნას გამოკ?თხულ?. მ?ნ?მუმ წ?ნა ორ თაობშ? არ უნდა ?ყოს შერეულ? ქორწ?ნება არათუ ეროვნებ?ს დონეზე, არამედ არეალ?ს გათვალ?სწ?ნებ?თ. ამ?სათვ?ს ?ღებენ ვენურ ს?სხლს ?ნდ?ვ?დ?სგან. სანამ ვენურ? ს?სხლ?ს აღება მოხდება, ?ნდ?ვ?დ? ავსებს ?ნფორმ?რებულ? თანხმობ?ს ფურცელს, რაზედაც აწერს ხელს, რათა ჩაუტერდეს გამოკვლევა. ამჟამად ?კვლევენ მხოლოდ მამრობ?თ? სქეს?ს ?ნდ?ვ?დებს, ვ?ნა?დან ?ს ?ძლევა საშუალებას ერთდორულად ?ქნას შესწავლ?ლ?, როგორც Y ქრომოსომ?ს, ასევე მ?ტოქონდრ?ულ? დნმ-სა და აუტოსომურ? ქრომოსომებშ? ლოკალ?ზებულ? დნმ-ს მ?ხედვ?თ ?ნდ?ვ?დებ?.
    ეთნოგენეტ?კოსებ?ს კვლევ?ს შემდგომ? ეტაპ? ეს არ?ს: 1. გენ?ს პოლ?მორფ?ზმ?ს შესწავლა, ანუ ?სეთ? გენებ?ს შესწავლა, რომლებ?ც პოპულაც?აშ? გვხვდება არა ერთ? არამედ რამოდენ?მე ვარ?ანტ?ს (ალელ?ს) სახ?თ. 2. ჰაპლოჯგუფ? და ჰაპლოტ?პ?: რამდენადაც ჩვენთვ?ს ცნობ?ლ?ა შვ?ლ? გენეტ?კურ კრებულ?ს ნახევარს ?ღებს დედ?სგან და ნახევარს მამ?საგან. ამ?ტომ, მთელ? გენეტ?კურ? ,,ტექსტ?“ ჩაწერ?ლ?ა მ?ტოქონდრ?ულ დნმ-სა და არარეკომბ?ნ?რებულ Y ქრომოსომაშ? და ?ს?ნ? მთლ?ანად გადაეცემა შთამომავლობას-მ?ტოქონდრ?ულ? დნმ-?თ დედ?დან ქალ?შვლ?ს, ხოლო Y ქრომოსომ?თ - მამ?დან ვაჟ?შვ?ლს. სწორედ ამ გენეტ?კურ ,,ტექსტს“ ეწოდება ჰაპლოტ?პ? მტ.დნმ და Y ქრომოსომ?ს. მაგრამ ამ?ს წამკ?თხველს მალევე გაუჩნდება კ?თხვა: ,,თუ ეს ჰაპლოტ?პებ? უცვლელად გადეცემა შთამომავლობას, მაშ?ნ ევალ ყველა ქალ?შვ?ლ? ერთნა?რ?ა? ნუთუ ყველა შთამომავალს ევასას ერთნა?რ? ,,ბ?ბლ?ოთეკა აქვს“ მტ. დნმ-ს?? სა?დან მოდ?ს პოლ?მორფ?ზმ?, განსხვავება ჰაპლოჯგუფ?სა?
    პასუხ? რომ გავცეთ ამ არაჩვეულებრ?ვ კ?თხვას, პ?რველ რ?გშ? უნდა შეგახსენოთ, რომ სანამ შთამომავლობას გადასცემ გარკვეულ ,,ტექსტს“, მანამ ?ს უნდა ,,გადა?წეროს“. ?ნფორმაც??ს ,,გადაწერ?სას“ უნდა გავ?თვალ?სწ?ნოთ, რომ არ?ს ზოგ?ერთ?, ვ?ნც ძალ?ან ფრთხ?ლად ,,?წერს“ ?ნფორმაც?ას, მაგრამ არ?ან ?სეთებ?ც ვ?საც ,,გადაწერ?ს“ დროს რაღაც ავ?წყდება, რაღაცას ტოვებს. ა? ამ ს?ტუაც?შ? ხდება თავდაპ?რველ? ?ნფორმაც??ს შეცვლა და უხეშად რომ ვთქვათ ,,დამახ?ნჯება“ (არა პ?რდაპ?რ? გაგებ?თ). სამაგ?ეროდ შემდეგ? თაობ?ს ,,გადამწერებ?“ პატ?ოსან? არ?ან თავ?ანთ? საქმ?სა და ?ს?ნ? ზემ?წვნ?თ ზუსტად ?მეორებენ წ?ნაპრებ?ს დაწერ?ლს. და სწორედ ასეთ? თაობებ? ტოვებენ ,,ანაბეჭდებს“, მაგრამ არსებობენ ?სეთ? თაობებ?, ვ?ნც გადაწერ?ს დროს ,,შეცდომას“ არ უშვებენ. სწორედ ასეთ? შთამომავლობ?თ? ხაზებ? ქმნ?ან ,,Lineage”, ანუ ,,საგვარეულო ხეს“. ასეთ? ნათესაურ? ჰაპლოტ?პებ?, რომელ?ც ?კრ?ბება ,, Lineage“-შ?, ერთ?ანდება ჰაპლოჯგუფებად.
    ყოველ?ვე ზემოთაღწერ?ლ? საშუალებას ?ძლევა შექმნას გენეტ?კურ? რუქებ?.
    გენეტ?კურ? რუქ?ს ღ?რსება ?ს არ?ს, რომ ნებ?სმ?ერ მოკვდავს შეუძლ?ა ?ხ?ლოს და გაანალ?ზოს ?ს გენეტ?კურ? მრავაფეროვნება, რომელ?ც პლანეტაზეა დაფ?ქს?რებულ?. თუმცაღა აქვე უნდა ავღნ?შნოთ, რომ მხოლოდ გენეტ?კოსებ?ს კვლევ?ს შედეგად ამ რთულ საქმესთვ?ს თავ?ს გართმევას ვერ შევძლებთ. აქ ერთვება ?სტორ?კოსებ?ს, ენათმეცნ?ერებ?სა და ეთნოგრაფებ?ს გამოცდ?ლება და კვლევ?ს შედეგებ?. ასეთ? მეცნ?ერთა ჯგუფ?ს ს?ნთეზ?თაა შესაძლბებლ? მრავალ კ?თხვაზე პასუხ?ს გაცემა.
    ვფ?ქრობ, ღ?რს ამ საკ?თხ?თ და?ნტერესება. პ?რველად საქართველოშ?, საქართველოს საპატრ?არქოს, წმ?ნდა ანდრ?აპ?რველწოდებულ?ს სახელობ?ს ქართულ? უნ?ვერს?ტეტ?ს ბაზაზე ამ ესოდენ რთულ? და ამავდროულად საკმაოდ სა?ნტერესო კვლევებ?ს ჩატარება, ღ?რსებ?ს საკ?თხ?ა. საქართველო მრავალეთნ?კურ? ქვეყანაა და ვთვლ? რომ საკმაოდ სა?ნტერესო და მნ?შვნელოვან? ?ნფორმაც??ს მ?ღება ?ქნება შესაძლებელ?. ამ ეტაპზე უკვე დასრულდა კვლევა კოლხეთ?ს დაბლობ?სა და ?სტორ?ულ? ლაზეთ?ს პოპულაც??ს.